نسخه نجات کشاورزی خراسان جنوبی پیچیده شد؛ تمرکز بر تکمیل زنجیره ارزش گیاهان دارویی
به گزارش روابط عمومی جهاددانشگاهی خراسان جنوبی، محسن پویان؛ مدیر مجتمع تحقیقات گیاهان دارویی جهاددانشگاهی خراسان جنوبی در نشست شورای کشاورزی استان خراسان جنوبی با اشاره به ظرفیتهای ویژه اقلیمی استان گفت: استان خراسان جنوبی با برخورداری از شرایط اقلیمی خاص و تنوع گونههای بومی، یکی از مستعدترین مناطق کشور در حوزه گیاهان دارویی است. اگر بتوانیم زنجیره ارزش این محصولات را از مرحله کاشت تا فرآوری و بازاررسانی تکمیل کنیم، شاهد تحول جدی در اقتصاد کشاورزی استان خواهیم بود.
وی با تأکید بر لزوم پیوند میان بخش پژوهش و مزرعه افزود: تحقیقات زمانی اثربخش خواهد بود که نتایج آن به دست کشاورز برسد. مجتمع تحقیقات گیاهان دارویی آمادگی دارد دانش فنی، ارقام اصلاحشده و روشهای نوین کشت کمآببر را در اختیار بهرهبرداران قرار دهد تا تولیدی اقتصادی و پایدار شکل بگیرد.
حسین راغآرا؛ کارشناس کشاورزی مجتمع تحقیقات گیاهان دارویی جهاددانشگاهی خراسان جنوبی با تأکید بر لزوم اولویتبندی مسائل بخش کشاورزی استان، گفت: مهمترین وجه مشترک مباحث مطرحشده از سوی کارشناسان و بهرهبرداران، موضوع معیشت کشاورزان، بحران آب و جایگاه راهبردی محصولات استان است.
راغآرا با اشاره به ضرورت هماهنگی بین دستگاههای اجرایی افزود: یکی از چالشهای جدی، نبود تقسیم کار مشخص بین دستگاههای متولی است و هنوز بهطور دقیق مشخص نیست کدام دستگاه مسئول پاسخگویی به هر مسئله است. این موضوع موجب کندی در حل مشکلات شده و نیازمند تعیین تکلیف و شفافسازی است.
وی ادامه داد: اگر بتوانیم حتی یک مشکل اساسی را بهصورت کامل حل کنیم، اعتماد و همراهی سایر بخشها نیز تقویت خواهد شد. بر همین اساس پیشنهاد میشود پنج اولویت اصلی استان در حوزه کشاورزی مشخص و برای هر اولویت، یک تیم تخصصی بهعنوان متولی تعیین شود تا با تمرکز بر یک محصول، تأمین اعتبار پژوهشی و اجرایی آن نیز بهصورت هدفمند انجام گیرد.
کارشناس مجتمع تحقیقات گیاهان دارویی جهاددانشگاهی خراسان جنوبی با بیان اینکه الگوی اجرایی این رویکرد از محصول عناب آغاز شده است، تصریح کرد: در موضوع عناب، از ابتدای زنجیره یعنی مرحله تولید در مزرعه تا فرآوری و توسعه بازار، موضوعات در حال احصا و بررسی است. در این مسیر از مطلعین بازار، فعالان حوزه توسعه بازار و تولید فرآوردهها نیز کمک گرفتهایم.
وی خاطرنشان کرد: اگر این مدل در حوزه عناب به نتیجه مطلوب برسد، میتواند بهعنوان الگویی موفق برای سایر محصولات راهبردی استان نیز بهکار گرفته شود.
راغآرا در پایان تأکید کرد: دستگاههای متولی باید در قبال مسئولیتهای خود پاسخگو باشند تا با همافزایی و تمرکز بر اولویتها، زمینه بهبود معیشت بهرهبرداران و عبور از بحرانهای موجود فراهم شود.
چالشهای پژوهشی در محصولات زرشک، عناب، زعفران و آنغوزه
مهدی ابراهیمی، عضو هیأت علمی مجتمع تحقیقات گیاهان دارویی جهاددانشگاهی خراسان جنوبی نیز با اشاره به چالشهای حوزه تحقیقات در محصولات راهبردی از جمله زرشک، عناب، زعفران و آنغوزه اظهار کرد: متأسفانه بخشی از طرحهای تحقیقاتی از میانه مسیر آغاز شدهاند، در حالی که زیرساخت و پایه علمی لازم برای آنها بهدرستی طراحی نشده است.
وی ادامه داد: تاکنون حدود ۳۰ طرح پژوهشی در این حوزهها اجرا شده، اما یکی از چالشهای جدی این است که بهعنوان نمونه، پژوهشهایی بر روی عناب انجام میشود در حالی که رقم تجاری و اصلاحشده مشخصی برای توسعه اقتصادی آن وجود ندارد؛ در نتیجه بخشی از نتایج تحقیقات از اعتبار و قابلیت تجاریسازی کافی برخوردار نیست.
وی افزود: ایجاد پایههای علمی، اصلاح و معرفی ارقام مناسب و تدوین استانداردهای تحقیقاتی باید از سوی مراکز تحقیقاتی بهصورت اصولی انجام شود که این موضوع نیز مستلزم تأمین اعتبارات کافی است. ابراهیمی تصریح کرد: در حال حاضر سه طرح پژوهشی برای کمیته سازگاری با کمآبی ارسال شده و یک طرح نیز در حوزه آنغوزه به استانداری ارائه شده است. همچنین در زمینه استفاده از پساب، دو طرح در جهاد کشاورزی در حال اجراست.
وی تأکید کرد: تمامی تحقیقات مرتبط با این محصولات انجام شده و نتایج آنها در قالب مقالات و گزارشهای علمی ارائه خواهد شد. مدیر مرکز خدمات تخصصی گیاهان دارویی استراتژیک خراسان جنوبی مطرح کرد: چالشهای فرآوری محصولات استراتژیک؛ از خلأ استاندارد تا ضعف در بستهبندی علمی
ساره حسینی؛ مدیر مرکز خدمات تخصصی گیاهان دارویی استراتژیک خراسان جنوبی، در تشریح مهمترین چالشهای فرآوری محصولات استراتژیک منطقه، به مجموعهای از موانع ساختاری و فنی اشاره کرد که روند توسعه این بخش را با مشکلات جدی مواجه کرده است.
وی با بیان اینکه یکی از مهمترین چالشها، فقدان استانداردهای ملی اختصاصی برای فرآوردههای عناب است، اظهار داشت: فقدان استانداردهای ملی اختصاصی برای فراوردههای عناب از جمله پودر، عصاره، شیره و کنسانتره باعث شده شاخصهایی کلیدی کیفیت بهصورت واحد و الزامآور تعریف نشود.
حسینی افزود: پیچیدگی فرآیندهای صدور مجوز بهویژه پروانه ساخت و سیب سلامت، به دلیل طبقهبندی عناب بهعنوان محصول استراتژیک منطقهای، باعث طولانی شدن ارزیابی طرحها، نیاز به مستندات آزمایشگاهی اضافی و حساسیت بیشتر در ارزیابی ایمنی میشود.
مدیر مرکز خدمات تخصصی گیاهان دارویی استراتژیک خراسان جنوبی ادامه داد: از چالشهای جدی در فرآوری محصولات استراتژیک، ضعف در بستهبندی علمی و اصولی است؛ بستهبندیهایی که نه بر پایه ویژگیهای فیزیکوشیمیایی محصول طراحی شدهاند و نه توانایی کنترل تبادل رطوبت، اکسیژن و نور را دارند.
وی خاطرنشان کرد: از سوی دیگر، فرآیند خشککردن در بسیاری از واحدها همچنان بهصورت سنتی، غیربهینه و فاقد کنترل دقیق دما و رطوبت انجام میشود؛ عاملی که باعث افت کیفیت، تغییر رنگ، تخریب ترکیبات فعال و کاهش ماندگاری محصول نهایی میگردد.
حسینی تأکید کرد: برای ارتقای جایگاه محصولات استراتژیک استان در بازارهای داخلی و صادراتی، تدوین استانداردهای تخصصی، تسهیل فرآیندهای صدور مجوز و بهروزرسانی فناوریهای فرآوری و بستهبندی ضروری است.
در این جلسه ضمن اشاره به ظرفیتهای بالای استان در تولید محصولات زراعی، باغی و دامی، بر ضرورت تکمیل زنجیره ارزش و توسعه صنایع تبدیلی و فرآوری تأکید شد. در پایان این جلسه، مقرر شد کارگروههای تخصصی ذیل شورای کشاورزی استان با مشارکت نمایندگان دستگاههای اجرایی، مراکز علمی و بهرهبرداران تشکیل شود. این کارگروهها موظف شدند ضمن زمانبندی مشخص، گزارش پیشرفت اقدامات را بهصورت دورهای ارائه دهند تا روند تحقق اهداف تعیینشده با جدیت دنبال شود.
