از عناب تا دارو؛ نسخه جهاددانشگاهی برای پایان خامفروشی محصولات خراسان جنوبی
به گزارش روابط عمومی جهاددانشگاهی خراسان جنوبی، محسن پویان، مدیر مجتمع تحقیقات گیاهان دارویی جهاددانشگاهی خراسان جنوبی در گفتوگو با برنامه رادیویی «پرواز با کتاب» با اشاره به کتاب «عناب و کاربردهای آن در پزشکی» اظهار کرد: در بحث گیاهدرمانی، اطلاعات و دادههایی که به دست میآید، دو بعد دارد؛ یک بُعد آن دانش بومی است که سالیان سال مردم از یک گیاه استفاده کردهاند و بر اساس تجربه به نتایجی رسیدهاند.
وی افزود: راه دیگر این است که آن گیاه توسط متخصصان پزشکی و شیمی مورد تجزیه و تحلیل قرار گیرد و پس از آنالیز، نتایج در اختیار متخصصان پزشکی قرار گیرد تا گیاه را برای بیماری خاصی معرفی کنند یا ماده خاصی از آن استحصال و از آن دارو تولید شود.
مدیر مجتمع تحقیقات گیاهان دارویی جهاددانشگاهی خراسان جنوبی ادامه داد: کتاب «عناب و کاربردهای آن در پزشکی» توسط اینجانب و دکتر محمدحسن پورفرد، با همکاری مراکز تحقیقاتی دانشگاه علوم پزشکی بیرجند از جمله مراکز تحقیقات قلب و عروق کرونر، سلولی و مولکولی، بیماریهای عفونی و عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت، در سارمان ترویج مطالعه و نشر جهاددانشگاهی خراسان جنوبی تنظیم شده است.
پویان بیان کرد: به مدت شش ماه از سراسر دنیا، کلیه مقالات علمی و تحقیقاتی مربوط به عناب که در دانشگاههای معتبر علوم پزشکی و غیرپزشکی درباره کاربردهای بالینی و پزشکی آن انجام شده بود، جمعآوری کردیم و از آنجا که عمده این مقالات به زبان انگلیسی بودند، ۲۲ نفر از اعضای هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی بیرجند، هر مقاله را به متخصص مربوطه سپردند تا ترجمه شود. این مقالات در حوزههای مختلف پزشکی بودند؛ برای مثال، مقاله مربوط به سرطان به متخصص این حوزه و مقاله مربوط به ناهنجاریهای جنینی نیز به متخصص مربوطه سپرده شد.
پویان افزود: سپس یافتههای ترجمهشده را به زبان سادهتر و قابل استفاده برای جامعه بیشتری تبدیل کردیم و در قالب یک کتاب ارائه دادیم. در این کتاب آخرین تحقیقات علمی مستند که آزمایشها و کارآزماییهای بالینی روی آنها انجام شده و به تأیید رسیده است، گردآوری شده است.
پویان درباره ظرفیت استفاده دارویی از عناب گفت: امیدوار بودیم در استان کارخانههای داروسازی داشته باشیم تا بتوانیم از این میوه داروهای مختلفی تولید کنیم؛ برای مثال، در کشور استرالیا درباره تأثیر عناب در جلوگیری از ناهنجاریهای جنینی تحقیقاتی انجام شده و در زمینه پیشگیری از سرطان نیز بیش از ۱۰ مقاله در کشورهایی مانند آلمان، اتریش و آمریکا منتشر شده است.
وی بیان کرد: زمانی که تحقیقات مستند و تأیید میشوند که یک ماده موجود در عناب برای بیماری یا مشکلی خاص مفید است، باید از آن دارو تولید شود و در کنار تحقیقات علمی، یک جریان اقتصادی نیز شکل بگیرد.
مدیر مجتمع تحقیقات گیاهان دارویی جهاددانشگاهی خراسان جنوبی با اشاره به معضل خامفروشی محصولات راهبردی استان اظهار کرد: یکی از مسائلی که سالهاست در استان با آن مواجه هستیم، فرآوری محصولات استراتژیک و راهبردی است و متأسفانه این محصولات به صورت خام فروخته شده و از استان خارج میشوند.
پویان گفت: محصول خام با قیمت کمتری به کشورهایی مانند پاکستان یا کشورهای اروپایی میرود، اما وقتی از آن یک دارو استحصال شود، دنیا برای تهیه آن محصول سراغ ما میآید؛ این همان فرآوری پیشرفته و به اصطلاح هایتک است؛ یعنی باید روی داروهایی کار کنیم که از محصولی تولید میشوند که تقریباً ویژه استان ماست.
پویان اظهار کرد: عناب محصولی است که ایران در تولید آن رتبههای دوم و سوم دنیا را دارد و رتبه نخست تولید عناب در اختیار چین است. چین سالانه حدود ۲۰۰۰ فرمول از گیاهان دارویی استخراج میکند که تاکنون حدود ۲۰۰ مورد از آنها مربوط به عناب بوده است. البته نوع عناب چین با عناب ما متفاوت است.
وی با اشاره به ویژگی گیاهان مناطق خشک گفت: گیاهانی که در محیطهای پرتنش زندگی میکنند، مواد مؤثره بیشتری دارند؛ بنابراین ممکن است به لحاظ کمی، تولید کمتری داشته باشیم، اما کاهش در کمیت با افزایش در کیفیت جبران میشود.
مدیر مجتمع تحقیقات گیاهان دارویی جهاددانشگاهی خراسان جنوبی درباره محورهای پزشکی بررسیشده در این کتاب گفت: اثرات عناب بر بیماریهای قلبی و عروقی، سیستم عصبی مرکزی، اثرات آرامبخشی، حفاظت از سلولهای عصبی و اثرات ضد دردی از جمله موضوعات بررسیشده در این کتاب است.
پویان افزود: اثرات ضدسرطانی عناب نیز در این کتاب بررسی شده و بیش از ۴۵ مقاله در این زمینه ترجمه و نتایج آنها در این مجموعه ارائه شده است. اثرات عناب بر سیستم ایمنی، افزایش توانایی سیستم ایمنی، کاهش التهاب، استفاده برای سوختگیها و زخمها و کمک به ترمیم زخمها نیز بررسی شده است.
مدیر مجتمع تحقیقات گیاهان دارویی جهاددانشگاهی خراسان جنوبی گفت: اثرات پوستی عناب، اثرات کبدی و مصرف آن در یرقان، اثرات ضدقارچی و ضدانگلی و همچنین تأثیر آن در جلوگیری از بروز ناهنجاریهای جنینی از دیگر موضوعات بررسیشده است.
وی بیان کرد: موضوع جلوگیری از ناهنجاریهای جنینی برای من بسیار جالب بود و تحقیقی انجام شده که نشان میدهد عناب میتواند بهویژه در زمینه جلوگیری از ناهنجاریهای ستون فقرات مؤثر باشد.
مدیر مجتمع تحقیقات گیاهان دارویی جهاددانشگاهی خراسان جنوبی درباره کاربرد عناب در یرقان نوزادی اظهار کرد: در طب گیاهی ایران معمولاً برای یرقان نوزادی شیرخشت استفاده میشود، اما از عناب نیز میتوان استفاده کرد؛ برای مثال، اگر پنج عدد عناب را هستهگیری کنیم و به مدت سه تا پنج دقیقه به صورت ملایم بجوشانیم و سپس صاف کنیم، مصرف آن برای نوزاد میتواند در رفع یرقان نوزادی مؤثر باشد.
پویان تأکید کرد: وقتی در طب گیاهی میگوییم عناب برای یک مشکل مفید است، دقیقاً نمیدانیم سن کودک چقدر است، چه میزان باید مصرف شود، چه عوارضی دارد و با کدام داروها میتوان آن را مصرف کرد یا نباید مصرف کرد؛ اما وقتی این موضوع وارد حوزه پزشکی و به شکل دقیق و علمی بررسی شود، میزان مصرف، دوز مصرف، نحوه مصرف و تداخلات دارویی مشخص میشود.
وی با اشاره به ظرفیت اقتصادی این حوزه گفت: وجود یکی دو کارخانه فرآوری و داروسازی با استفاده از محصولات راهبردی استان میتواند تأثیر بسیار زیادی بر رشد اقتصادی خراسان جنوبی داشته باشد.
پویان اظهار کرد: حدود ۵۰ سال است که روی گیاهان دارویی خراسان جنوبی کار میکنم و حدود ۴۸ کتاب تألیف کردهام و آرزو دارم این گیاهان دارویی وارد یک فرآیند علمی و اقتصادی شوند؛ چراکه تا زمانی که این موضوع وارد علم پزشکی مدرن نشود، نمیتوانیم رشد چندانی را در دنیای امروز از آن انتظار داشته باشیم.
مدیر مجتمع تحقیقات گیاهان دارویی جهاددانشگاهی خراسان جنوبی با تأکید بر ضرورت تفکیک مصرف غذایی از درمان پزشکی گفت: به عنوان یک ماده غذایی، نباید درباره بیماریها بگوییم که مثلاً این را بخوریم تا خوب شویم یا خوددرمانی کنیم؛ چراکه این مسئله کاملاً تخصصی است و باید پزشک درباره آن تصمیم بگیرد.
پویان افزود: در حوزه طب پیشگیری میتوان گفت که برای جلوگیری از برخی بیماریها، مصرف روزانه ۱۵ گرم عناب میتواند مفید باشد و همچنین برای پیشگیری از سرماخوردگی و احتقانهایی که در سرماخوردگی ایجاد میشود نیز میتوان از آن استفاده کرد.
وی خاطرنشان کرد: خود من از این روش استفاده کردهام و حدود پنج یا شش سال است که سرما نخوردهام و از عناب در زمینه پیشگیری استفاده کردهام.
مدیر مجتمع تحقیقات گیاهان دارویی جهاددانشگاهی خراسان جنوبی در پایان گفت: باید میان پیشگیری و درمان تفاوت قائل شویم. اینکه برای پیشگیری از یک بیماری از یک ماده غذایی استفاده کنیم با اینکه فرد بیمار شود و بگوید حالا چه چیزی مصرف کنم تا بهبود یابم، متفاوت است. درمان، کار پزشک و حوزه پزشکی است و باید در این زمینه از نظر متخصصان استفاده کنیم.
