از ریشه‌های تاریخی تا سناریوهای آینده؛ نگاهی به موازنه قدرت در خلیج فارس

به گزارش روابط عمومی جهاددانشگاهی خراسان جنوبی، نرگس معصومی مفرد؛ مدیر دفتر جهاددانشگاهی در دانشگاه‌ بیرجند گفت: این برنامه به‌صورت مجازی در بستر اتاق نشست‌های دانشجویی برگزار شد و جمعی از دانشجویان و علاقه‌مندان حوزه‌های سیاسی، تاریخی و ژئوپلیتیک در آن حضور یافتند. 
 
 در آغاز برنامه، ضمن بزرگداشت روز ملی خلیج فارس، بر اهمیت این پهنه آبی در هویت تاریخی و امنیت ملی کشور تأکید شد. سپس سخنرانان به‌صورت پیوسته به طرح دیدگاه‌ها و تحلیل‌های خود پرداختند. 
 
مجتبی خلیفه؛ عضو هیئت‌علمی تاریخ دانشگاه بیرجند در این نشست به بررسی «سابقه تاریخی رقابت در خلیج فارس» پرداخت و با مرور چارچوب‌های تاریخی، اظهار کرد: منازعات این منطقه ریشه‌های دیرینه دارد و رقابت میان قدرت‌ها در دوره‌های باستانی و دوران معاصر همواره بخشی از واقعیت ژئوپلیتیکی خلیج فارس بوده است.  
 
وی سیر تحولات تاریخی را از دوران استعمار تا امروز مورد بررسی قرار داد و تشریح کرد که چگونه ورود قدرت‌های اروپایی، و سپس قدرت‌های نوظهور جهانی، به منطقه، چارچوب رقابت‌ها را تغییر داد و ابعاد جدیدی به آن بخشید. برجسته کردن نقش قدرت‌های منطقه‌ای در دوران‌های مختلف، از جمله صفویه، عثمانی، و سپس قدرت‌های نوظهور عربی، و چگونگی تعاملات و درگیری‌های آنان با یکدیگر و با قدرت‌های فرامنطقه‌ای، از دیگر محورهای کلیدی سخنان  وی بود. 
 
وی افزود: شناخت این پیشینه تاریخی برای تحلیل تحولات کنونی و درک عمیق‌تر از پیچیدگی‌های امنیتی و سیاسی خلیج فارس، امری حیاتی است. بسیاری از منازعات امروزی، ریشه‌های خود را در تنش‌های تاریخی و میراث رقابت‌های گذشته دارند و بدون درک این بستر تاریخی، نمی‌توان به درستی از چرایی و چگونگی تحولات کنونی منطقه سخن گفت. این نگاه تاریخی، لایه‌ای از عمق به تحلیل‌های ژئوپلیتیکی منطقه می‌بخشد و به درک بهتر پویایی‌های فعلی کمک شایانی می‌کند. 
 
 اسماعیل علمدار؛ عضو هیئت‌علمی جغرافیای دانشگاه بیرجند نیز مباحثی با عنوان «تغییر موازنه ژئوپلیتیکی جنگ تحمیلی سوم و جنگ سوم خلیج فارس» مطرح کرد و با بررسی تحولات نظامی و ژئوپلیتیکی منطقه، به نقش تقابل‌های جدید و تغییر توازن قدرت میان کشورهای منطقه پرداخت و تأثیر این تحولات بر آینده خلیج فارس را تحلیل نمود.  
 
وی همچنین به اهمیت تنگه هرمز اشاره و تاریخچه درگیری در خلیج فارس را بررسی کرد و جنگ رمضان را به جنگ سوم خلیج فارس تعبیر کرد. 
 
علمدار با بررسی روندهای نظامی و آرایش جدید بازیگران منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای، به ظهور تقابل‌های نوین و تغییر الگوهای سنتی قدرت اشاره کرد و توضیح داد که چگونه افزایش توانمندی‌های نظامی برخی کشورها، شکل‌گیری ائتلاف‌های جدید و تغییر در راهبردهای امنیتی، توازن قدرت در منطقه را دستخوش تحول کرده است. وی تأکید کرد که این تغییر موازنه، پیامدهای مستقیمی بر امنیت جمعی، ثبات سیاسی و آینده راهبردی خلیج فارس خواهد داشت. 
 
وی با مرور جایگاه ژئوپلیتیکی این گذرگاه حیاتی انرژی، به نقش آن در معادلات امنیتی و اقتصادی جهانی پرداخت و با نگاهی تاریخی، سیر درگیری‌ها و تنش‌های شکل‌گرفته در خلیج فارس را از دهه‌های گذشته تا امروز مورد بررسی قرار داد.   
 
علمدار با تفسیر تحولات اخیر تحت عنوان «جنگ رمضان»، این رخدادها را در چارچوب مفهومی جنگ سوم خلیج فارس تحلیل کرد و گفت: این جنگ، بیش از آنکه یک رویارویی صرفاً نظامی باشد، بازتاب‌دهنده یک نبرد چندلایه ژئوپلیتیکی، امنیتی و راهبردی است. به باور وی، درک صحیح این تحولات برای تحلیل آینده خلیج فارس و پیش‌بینی مسیر تحولات امنیتی منطقه، امری ضروری و اجتناب‌ناپذیر است.

احمد بخشی؛ عضو هیئت‌علمی علوم سیاسی دانشگاه بیرجند نیز با بررسی «جنگ رمضان و سناریوهای محتمل امنیت در خلیج فارس»، به تحلیل وضعیت امنیت منطقه در سال‌های اخیر پرداخت و با اشاره به تحولات سیاسی و نظامی، چند سناریوی قابل پیش‌بینی را درباره آینده امنیت در این منطقه تشریح کرد. 
 
وی بر نقش بازیگران منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای در شکل‌ دهی به معادلات امنیتی تأکید کرد و ادامه داد: . با در نظر گرفتن روند تحولات فعلی و پویایی‌های منطقه‌ای، چندین سناریوی قابل پیش‌بینی قابل طرح است که از چشم‌اندازهای امیدوارکننده برای کاهش تنش تا سناریوهای پرتنش‌تر را شامل می‌شود. این سناریوها احتمالاً بر اساس فاکتورهایی چون سطح همکاری یا رقابت بین بازیگران اصلی منطقه‌ای، میزان دخالت قدرت‌های فرامنطقه‌ای، پیامدهای احتمالی توافقات یا عدم توافقات هسته‌ای: تاثیر توافقات احتمالی با ایران بر موازنه قدرت و امنیت منطقه و تحولات داخلی کشورهای منطقه: ثبات سیاسی و اقتصادی کشورهای کلیدی منطقه و تاثیر آن بر امنیت جمعی سنجیده می‌شوند. 
 
بخشی به طور ویژه بر اهمیت نقش تعیین‌کننده بازیگران منطقه‌ای (مانند ایران، عربستان سعودی، امارات متحده عربی، قطر و…) و بازیگران فرامنطقه‌ای (مانند ایالات متحده آمریکا، چین، روسیه و قدرت‌های اروپایی) در شکل‌دهی به معادلات امنیتی تأکید کرد و یادآور شد: هرگونه تغییر در رویکرد یا منافع این بازیگران می‌تواند پیامدهای گسترده‌ای در پی داشته باشد.