بررسی راهکارهای تقویت انسجام اجتماعی و هویت ملی در پانزدهمین نشست تخصصی «فرهنگ عمومی و انسجام اجتماعی»
به گزارش روابط عمومی جهاددانشگاهی خراسان جنوبی، این برنامه که روز دوشنبه، مورخ ۲۲ دی ۱۴۰۴ برگزار گردید، با هدف واکاوی ریشههای فرهنگی و هویتی در جامعه کنونی و تبیین چالشهای پیش رو در عصر جهانی شدن، میزبان دکتر پیمان زنگنه و دکتر شاپور زردموی، اعضای هیات علمی دانشگاه بیرجند بود.
تداوم تمدن ایرانی و راهکار «خودبودگی» در جهان مدرن
در ابتدای این نشست، پیمان زنگنه، دکترای علوم سیاسی، به بحث پیرامون ماهیت چندوجهی ایران و سه لایه هویتی «ایرانیت»، «اسلامیت» و «مدرنیته» پرداخت. وی ایران را صرفاً یک مفهوم جغرافیایی ندانست و آن را به عنوان یک «کلاننشانه» و پناهگاه مشترک برای تمامی اقوام و مذاهب در بحرانهای تاریخی معرفی کرد. دکتر زنگنه با استفاده از استعاره «رودخانه خروشان» و «مشعل فروزان»، تداوم ایران را حتی در دورانی که ساختار سیاسی آن فروپاشیده (مانند سالهای پس از حمله اعراب) ناشی از غنای فرهنگی و تمدنی این سرزمین دانست.
وی با اشاره به ورود اسلام به ایران و همسنخی آن با فرهنگ ایرانی، گفت: ایران به دلیل ماهیت تمدنی خود، اسلام را پذیرفت و با آن دیالکتیک و گفتگوی سازندهای برقرار کرد و این پیوند متقابل به رشد هر دو کمک کرد.» دکتر زنگنه در بخشی از سخنان خود به پدیده «زوال تمدنی» در دورههای پسین و چالش مواجهه با «مدرنیته» از دوران قاجار پرداخت و علت اصلی زوال را یکجانبهنگری و نگرشهای متافیزیکی دانست که اجازه تولید زبان توسط ساختارهای جامعه را نمیدادند.
این استاد دانشگاه در پایان راهکار برونرفت از چالشهای جهان مدرن را در دستیابی به «خودبودگی ایرانی-اسلامی» و ایجاد تعادل میان سنت و تجدد عنوان کرد. وی تأکید کرد: برای زیست خوب در دنیای امروز باید از تکههای زرین هویت خود استفاده کنیم. مفاهیمی چون عدالت و برابری (از اسلامیت)، تساهل و مدارا (از ایرانیت) و آزادی معقول (از مدرنیته) میتوانند در کنار هم قرار گرفته و جهان زیبایی را بسازند.
هویت و ضرورت توجه به منافع عینی در جامعه
در ادامه این نشست، شاپور زردموی، دکترای جامعهشناسی، به تشریح تأثیر شتاب تغییرات جهانی بر مفاهیم هویت پرداخت. وی با اشاره به اینکه جهان معاصر با سرعتی بیسابقه در حال تغییر است، این شتاب را عامل ایجاد هراس و همچنین پیدایش علم جامعهشناسی دانست. دکتر زردموی اظهار داشت که در گذشته هویتها «جامد» و «یکپارچه» بودند، اما امروزه شاهد «هویتهای سیال» هستیم؛ به این معنا که پاسخ افراد به پرسش «من کیستم؟» دائماً در حال تغییر و بازاندیشی است و دیگر آن یکپارچگی رفتاری گذشته وجود ندارد.
این جامعهشناس «هویت ایرانی» را به عنوان یک منبع قوی و پایدار برای هویتبخشی جمعی دانست. وی در ادامه با تحلیل مفهوم انسجام اجتماعی و اشاره به نظریات دورکیم، میان «یکپارچگی سیستمی» و «یکپارچگی اجتماعی» تمایز قائل شد و تاریخ ایران را صحنه تقابل این دو نوع یکپارچگی دانست. دکتر زردموی با تأکید بر اینکه انسجام اجتماعی تنها داشتن باورهای مشترک نیست، خاطرنشان کرد: بعد عینی انسجام، یعنی توزیع عادلانه منافع مادی در جامعه، از اهمیت بالایی برخوردار است. اگر تقسیم کار در جامعه صورت گیرد اما منافع به درستی تقسیم نشود، ریشههای انسجام از بین رفته و زمینه برای اعتراضات فراهم میشود.
گفتنی است، این نشست علمی به صورت همزمان در سامانه «رویتاب» پخش زنده شد و در پایان آن با بخش پرسش و پاسخ توسط حضار و کارشناسان ادامه یافت.
