جهاددانشگاهی و محیط زیست؛ از هم‌افزایی علمی تا اقدام مشترک برای حفاظت از طبیعت
به گزارش روابط عمومی جهاددانشگاهی خراسان جنوبی، مجتبی ابراهیمی‌رومنجان، در دیدار با مدیرکل حفاظت محیط زیست خراسان جنوبی، با اشاره به ضرورت تقویت ارتباط میان دستگاه‌های اجرایی و بهره‌گیری از ظرفیت‌های تخصصی یکدیگر، اظهار کرد: محیط زیست موضوعی فراگیر و مرتبط با زندگی همه مردم است و حفاظت از آب، خاک، پوشش گیاهی، حیات‌وحش و منابع طبیعی، مسئولیتی همگانی محسوب می‌شود؛ ازاین‌رو لازم است فرهنگ حفاظت از محیط زیست از طریق آموزش و برنامه‌های فرهنگی و اجتماعی در میان اقشار مختلف جامعه، به‌ویژه نسل جوان و دانش‌آموزان، نهادینه شود.
رئیس جهاددانشگاهی خراسان جنوبی با تشریح ظرفیت‌های این نهاد در حوزه‌های مختلف افزود: جهاددانشگاهی به واسطه برخورداری از شبکه‌ای گسترده از واحدها، پژوهشکده‌ها و مراکز تخصصی در سراسر کشور، می‌تواند متناسب با نیاز دستگاه‌های اجرایی، از توان علمی و تجربی سایر استان‌ها نیز برای اجرای طرح‌های مورد نیاز خراسان جنوبی بهره بگیرد.
ابراهیمی‌رومنجان با اشاره به توانمندی‌های جهاددانشگاهی در حوزه معدن، کشاورزی و گیاهان سازگار با شرایط اقلیمی و خشکی، بیان کرد: در حوزه معدن، با توجه به تأکید استاندار خراسان جنوبی به رئیس جهاددانشگاهی کشور برای ارائه راهکارهای علمی و تخصصی، حدود ۱۶ طرح معدنی در مدت زمانی کمتر از ۱۰ روز تدوین و برای ارائه به استان آماده شده است. همچنین در حوزه کشاورزی، ظرفیت‌های تخصصی مجتمع تحقیقات گیاهان دارویی و فعالیت‌های مرتبط با گیاهان سازگار با خشکی می‌تواند زمینه‌ساز همکاری‌های مؤثر با محیط زیست باشد.
وی با بیان اینکه ظرفیت‌های آموزشی جهاددانشگاهی می‌تواند پاسخگوی نیازهای تخصصی دستگاه‌های اجرایی باشد، ادامه داد: این نهاد از مرحله نیازسنجی، طراحی و تدوین محتوای آموزشی تا برگزاری دوره‌ها و ارزیابی آن‌ها توانمندی دارد. بر همین اساس، می‌توان دوره‌های تخصصی مورد نیاز محیط‌بانان و کارشناسان محیط زیست، از جمله آموزش سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS)، کمک‌های اولیه و مهارت‌های ارتباطی و مواجهه با تخلفات زیست‌محیطی را متناسب با نیازهای اداره کل طراحی و اجرا کرد.
رئیس جهاددانشگاهی خراسان جنوبی با اشاره به ظرفیت‌های پژوهشی این نهاد تصریح کرد: هر موضوع و مسئله‌ای که در بدنه کارشناسی اداره کل حفاظت محیط زیست نیازمند بررسی علمی و پژوهشی باشد، می‌تواند به‌عنوان زمینه‌ای برای تعریف طرح مشترک مورد توجه قرار گیرد. همچنین بهره‌گیری از تجربیات سایر واحدهای جهاددانشگاهی در حوزه‌هایی همچون منابع آب، مطالعات تخصصی و فناوری‌های مرتبط، امکان ارائه راهکارهای متناسب با شرایط استان را فراهم می‌کند.
ابراهیمی‌رومنجان در بخش دیگری از سخنانش به ظرفیت‌های رسانه‌ای جهاددانشگاهی اشاره کرد و گفت: خبرگزاری‌های ایسنا و ایکنا و مجموعه رسانه‌ای جهاددانشگاهی می‌توانند در کنار فعالیت‌های اطلاع‌رسانی، نقش مؤثری در فرهنگ‌سازی، معرفی اقدامات و دستاوردهای محیط زیستی، افزایش آگاهی عمومی و جلب مشارکت اجتماعی ایفا کنند.
وی با تأکید بر اینکه مأموریت رسانه‌ای جهاددانشگاهی صرفاً به تولید خبر محدود نمی‌شود، افزود: تلاش ما این است که عملکرد دستگاه‌های اجرایی بر اساس شاخص‌های مشخص و با رویکرد حرفه‌ای رصد و دستاوردهای مؤثر آن‌ها به جامعه معرفی شود. در همین راستا، فعالیت‌های اداره کل حفاظت محیط زیست نیز با توجه به اهمیت مأموریت‌های آن، مورد توجه مجموعه رسانه‌ای جهاددانشگاهی قرار دارد.
رئیس جهاددانشگاهی خراسان جنوبی با اشاره به اهمیت معرفی ظرفیت‌های طبیعی و گیاهی استان اظهار کرد: انتشار اطلس‌ها و منابع علمی مرتبط با پوشش گیاهی و گونه‌های ارزشمند و کمترشناخته‌شده استان می‌تواند به افزایش شناخت مدیران، کارشناسان و فعالان حوزه گردشگری و سرمایه‌گذاری کمک کند. آگاهی از این ظرفیت‌ها، زمینه بهره‌برداری اصولی و حفاظت بهتر از منابع طبیعی را فراهم می‌سازد.
وی همچنین با تأکید بر ضرورت نگاه مسئله‌محور در همکاری‌های بین‌دستگاهی گفت: پیشنهادهای جهاددانشگاهی نباید صرفاً با نگاه اعتباری و مالی ارزیابی شوند؛ بلکه باید آثار و نتایج آن‌ها در حل مسائل استان مورد توجه قرار گیرد. ما آمادگی داریم برای پیشبرد طرح‌های ضروری و اثربخش، از ظرفیت‌های موجود در سطح استان و شبکه جهاددانشگاهی کشور استفاده کنیم و اجازه ندهیم طرح‌های مفید به دلیل محدودیت‌های اولیه متوقف شوند.
ابراهیمی‌رومنجان در پایان با اعلام آمادگی برای تدوین بسته پیشنهادی همکاری با اداره کل حفاظت محیط زیست خراسان جنوبی خاطرنشان کرد: مجموعه ظرفیت‌ها و پیشنهادهای جهاددانشگاهی در حوزه‌های آموزش، پژوهش و رسانه به‌صورت مکتوب تدوین و به محیطزیست استان ارائه خواهد شد تا بر اساس اولویت‌های آن مجموعه، زمینه اجرای یک یا چند برنامه شاخص و مشترک با هویت دو دستگاه فراهم شود. جهاددانشگاهی خود را در کنار دستگاه‌های اجرایی و در مسیر تحقق اهداف توسعه‌ای استان می‌داند و از همکاری با مجموعه حفاظت محیط زیست استقبال می‌کند.
فاصله میان دانشگاه و دستگاه‌های اجرایی در حوزه محیط زیست باید کاهش یابد
علی خانی، مدیرکل حفاظت محیط زیست خراسان جنوبی، در این دیدار با تأکید بر ضرورت بهره‌گیری از ظرفیت علمی دانشگاه‌ها در حل چالش‌های زیست‌محیطی استان، اظهار کرد: یکی از دغدغه‌های جدی ما، وجود فاصله میان دانشگاه‌ها، استادان و دانشجویان با دستگاه‌های اجرایی است؛ در حالی که معتقدیم بسیاری از مسائل و چالش‌های موجود با استفاده از ظرفیت علمی و پژوهشی دانشگاه‌ها قابل بررسی و رفع است.
وی با بیان اینکه ارتباط میان دانشگاه و دستگاه‌های اجرایی نباید صرفاً به تبادل خبر و برگزاری نشست‌ها محدود شود، افزود: دانشگاه ظرفیت بسیار ارزشمندی برای کمک به مدیریت مسائل محیط زیست دارد و باید زمینه‌ای فراهم شود تا این ارتباط به همکاری‌های عملیاتی، پژوهش‌های کاربردی و اجرای پروژه‌های مشترک منجر شود.
خانی با اشاره به چالش‌های زیست‌محیطی استان، تغییرات اقلیمی، بحران آب، تخریب پوشش گیاهی و پیامدهای فعالیت‌های معدنی را از موضوعات مهم و نیازمند توجه دانست و گفت: خراسان جنوبی استانی معدنی است و در کنار بهره‌برداری از معادن، باید آثار و پیامدهای زیست‌محیطی این فعالیت‌ها نیز به‌طور جدی مورد بررسی قرار گیرد.
مدیرکل حفاظت محیط زیست خراسان جنوبی با تأکید بر اهمیت مدیریت منابع آبی تصریح کرد: چالش آب یکی از مسائل اساسی استان است و تغییرات اقلیمی نیز بر شدت این مشکلات افزوده است. در چنین شرایطی، لازم است از ظرفیت دانشگاه‌ها و متخصصان برای ارائه راهکارهای علمی و عملی در مدیریت منابع آب و حفاظت از محیط زیست استفاده کنیم.
وی با اشاره به ضعف بانک‌های اطلاعاتی و کمبود داده‌های تخصصی در برخی حوزه‌های محیط زیست، بیان کرد: در موضوعاتی مانند شناسایی و پایش پرندگان شکاری و گونه‌های جانوری، همچنان با کمبود اطلاعات و شناخت کافی از زیستگاه‌ها مواجه هستیم. برای برنامه‌ریزی مؤثر در حوزه حفاظت، ابتدا باید شناخت دقیق‌تری از ظرفیت‌های طبیعی و زیستگاه‌های استان داشته باشیم.
خانی ادامه داد: در حوزه‌هایی مانند خزندگان و پوشش گیاهی نیز بخش‌هایی از زیستگاه‌های طبیعی استان در معرض تخریب قرار گرفته‌اند. گاهی فعالیت‌های معدنی بدون بررسی‌های کافی، خسارت‌های گسترده‌ای به عرصه‌های طبیعی وارد می‌کند؛ به‌گونه‌ای که در برخی موارد، مسیرهای طولانی از زیستگاه‌ها تخریب شده و آثار این تخریب‌ها به‌سادگی قابل جبران نیست.
وی با اشاره به محدودیت منابع و اعتبارات در حوزه محیط زیست، خاطرنشان کرد: بخش قابل توجهی از توان کارشناسی مجموعه صرف امور جاری و پاسخ‌گویی به مسائل روزمره می‌شود و فرصت و امکان کافی برای انجام مطالعات گسترده، پایش‌های تخصصی و اجرای پروژه‌های پژوهشی باقی نمی‌ماند. از این رو، همکاری دانشگاه‌ها می‌تواند بخش مهمی از این خلأ را جبران کند.
مدیرکل حفاظت محیط زیست خراسان جنوبی در پایان با استقبال از توسعه همکاری‌های مشترک با جهاددانشگاهی و دانشگاه‌های استان، ابراز امیدواری کرد: با تعریف پروژه‌های پژوهشی مشترک، تقویت بانک‌های اطلاعاتی، شناسایی دقیق‌تر زیستگاه‌ها و بهره‌گیری از دانش استادان و متخصصان، بتوان گام‌های مؤثرتری در حفاظت از منابع طبیعی و کاهش آسیب‌های زیست‌محیطی استان برداشت.
وی در پایان با تأکید بر آمادگی اداره‌کل حفاظت محیط زیست خراسان جنوبی برای گسترش تعاملات و همکاری‌های مشترک با جهاددانشگاهی، گفت: صادقانه از هرگونه پیشنهاد جهاددانشگاهی برای توسعه همکاری‌ها، اجرای طرح‌های پژوهشی و استفاده از ظرفیت‌های علمی و تخصصی این مجموعه حمایت می‌کنیم و امیدواریم این تعاملات به اقدامات مؤثر و نتایج عملی در راستای حفاظت از محیط زیست استان منجر شود.
محسن پویان، مدیر مجتمع تحقیقات گیاهان دارویی جهاددانشگاهی خراسان جنوبی، نیز در دیدار با مدیرکل حفاظت محیط زیست خراسان جنوبی، با اشاره به ظرفیت‌های کم‌نظیر تنوع زیستی استان، بر ضرورت معرفی ذخایر ارزشمند گیاهی و گسترش همکاری‌های پژوهشی برای حفاظت از این سرمایه‌های طبیعی تأکید کرد.
وی اظهار کرد: در جریان بررسی‌ها و فعالیت‌های تحقیقاتی انجام‌شده، به‌ویژه در پی خشکسالی‌های طولانی‌مدت و تغییرات اقلیمی، حدود ۱۵۰ گونه گیاهی با ویژگی‌ها و مزیت‌های زیست‌محیطی در منطقه شناسایی شده‌اند که ظرفیت ارزشمندی برای معرفی در سطح ملی و بین‌المللی دارند.
وی با اشاره به وجود گونه‌های گیاهی منحصربه‌فرد در خراسان جنوبی افزود: برخی از این گونه‌ها از بازماندگان پوشش‌های گیاهی و جنگل‌های کهن هستند و حتی نمونه‌هایی در منطقه وجود دارند که در بسیاری از نقاط جهان منقرض شده‌اند، اما همچنان در بخش‌هایی از استان از جمله محدوده زیرکوه و همت‌آباد قابل شناسایی هستند. این ویژگی‌ها علاوه بر ارزش علمی و حفاظتی، می‌توانند به‌عنوان جاذبه‌ای برای گردشگری علمی و طبیعت‌گردی نیز مورد توجه قرار گیرند.
مدیر مجتمع تحقیقات گیاهان دارویی جهاددانشگاهی خراسان جنوبی با بیان اینکه بخشی از این ظرفیت‌ها تاکنون به‌درستی معرفی نشده است، تصریح کرد: در میان فعالیت‌های تحقیقاتی انجام‌شده، دو گونه گیاهی نیز برای نخستین‌بار در جهان معرفی شده‌اند که نام‌گذاری آن‌ها به نام منطقه و پژوهشگران، نشان‌دهنده اهمیت علمی این مطالعات است.
پویان ادامه داد: خراسان جنوبی از نظر تنوع اکوسیستمی شرایطی استثنایی دارد؛ به‌گونه‌ای که در بخش‌های مختلف استان، اکوسیستم‌های ایران‌وتورانی، نیمه‌بیابانی، بیابانی و کویری در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند و در برخی نواحی نیز نشانه‌هایی از تأثیر و حضور فلور مناطق شرقی و همسایه مشاهده می‌شود. این تنوع، استان را به بستری ارزشمند برای مطالعات محیط‌زیستی و گیاه‌شناسی تبدیل کرده است.
وی با تأکید بر ضرورت مستندسازی و انتشار نتایج پژوهش‌ها گفت: معرفی این دستاوردها از طریق کتاب‌های علمی و انتشار فیزیکی آثار، همچنان اهمیت زیادی دارد؛ چراکه قرار گرفتن کتاب‌ها در ویترین مراکز دانشگاهی و انتشارات معتبر، زمینه آشنایی جامعه علمی و مخاطبان بیشتری را با ظرفیت‌های طبیعی استان فراهم می‌کند.
پویان با اعلام آمادگی مجتمع تحقیقات گیاهان دارویی جهاددانشگاهی برای همکاری با مجموعه حفاظت محیط زیست استان خاطرنشان کرد: معتقدم با تشکیل تیم‌های تحقیقاتی گسترده‌تر و تعریف زمینه‌های مشترک پژوهشی، می‌توان اقدامات مؤثرتری برای شناسایی، حفاظت و معرفی گونه‌های ارزشمند گیاهی انجام داد.
وی اظهار کرد: حدود ۱۵۰ گونه گیاهی دارای مزیت‌های زیست‌محیطی در منطقه شناسایی شده‌اند که قابلیت معرفی در سطح جهانی را دارند و امیدواریم با همکاری مجموعه محیط زیست استان، زمینه تکمیل مطالعات و معرفی این سرمایه‌های طبیعی بیش از گذشته فراهم شود.
در پایان مقرر شد جهاددانشگاهی خراسان جنوبی، مجموعه‌ای از ظرفیت‌ها و پیشنهادهای همکاری خود در حوزه‌های آموزشی، پژوهشی و رسانه‌ای را به‌صورت مکتوب به اداره کل حفاظت محیط زیست استان ارائه کند تا پس از بررسی و اولویت‌بندی نیازها، زمینه اجرای برنامه‌ها و طرح‌های مشترک و شاخص با هدف بهره‌گیری از توانمندی‌های علمی و تخصصی دو مجموعه فراهم شود.
