از دانشگاه تا بازار؛ جهاد دانشگاهی در مسیر حل مسائل و ساختن آینده خراسان جنوبی

به گزارش روابط عمومی جهاددانشگاهی خراسان جنوبی، به نقل از خبرگزاری فارس؛ جهاد دانشگاهی از جمله نهادهایی است که مأموریت آن از ابتدا بر پیوند میان دانشگاه، علم، پژوهش و نیازهای واقعی جامعه استوار بوده و در سال‌های فعالیت خود تلاش کرده است ظرفیت دانشگاه را از محیط علمی به میدان مسائل کشور وارد کند.

این ظرفیت در خراسان جنوبی نیز در حوزه‌های مختلفی از جمله پژوهش، آموزش، فرهنگ، گیاهان دارویی، کشاورزی، تجاری‌سازی محصولات دانش‌بنیان، ایده‌پردازی و حمایت از نخبگان دنبال می‌شود؛ حوزه‌هایی که هر کدام می‌تواند بخشی از نیازهای استان را پاسخ دهد.از سوی دیگر، یکی از موضوعات مهم در مسیر توسعه استان، استفاده از ظرفیت فکری دانشجویان و نخبگان است؛ ظرفیتی که اگر به شکل نظام‌مند در کنار استادان دانشگاه و کارشناسان دستگاه‌های اجرایی قرار گیرد، می‌تواند به ارائه راهکارهای جدید برای مسائل استان منجر شود.

در همین راستا، جهاد دانشگاهی خراسان جنوبی طرح «باشگاه ایده‌پردازی دانشجویان استان» را طراحی کرده است؛ طرحی که قرار است دانشجویان را با مسائل واقعی استان درگیر کند و ایده‌های آنان را در یک فرآیند مشخص علمی و اجرایی مورد بررسی قرار دهد. مجتبی ابراهیمی رومنجان، رئیس جهاد دانشگاهی خراسان جنوبی، در گفت‌وگوی تفصیلی با خبرنگار فارس، ضمن تشریح ظرفیت‌های این نهاد در حوزه‌های فرهنگی، پژوهشی، آموزشی و فناوری، از برنامه‌های جهاد دانشگاهی برای توسعه همکاری با دانشگاه‌های استان، حمایت از نخبگان و استعدادهای برتر، ورود ایده‌های دانشجویی به فرآیند تصمیم‌سازی، توسعه فعالیت‌های حوزه گیاهان دارویی و هوش مصنوعی و حرکت از پژوهش به سمت تولید و بازار سخن گفت.

در ادامه مشروح این گفت‌وگو را می‌خوانید:

فارس: با توجه به ظرفیت دانشگاه‌های استان، جهاد دانشگاهی چه برنامه‌ای برای توسعه همکاری با دانشگاه‌ها دارد؟

ابراهیمی: طبیعتاً ظرفیت کاری ما محدود است و نمی‌توانیم در همه دانشگاه‌ها دفتر یا شعبه جهاد دانشگاهی راه‌اندازی کنیم. البته دانشگاه‌های دیگری نیز درخواست‌هایی برای راه‌اندازی دفتر جهاد دانشگاهی داشته‌اند، اما باید متناسب با ظرفیت و توان موجود حرکت کنیم.با این حال، اگر اجازه بدهید از یک رویکرد جدید صحبت کنم.

جهاد دانشگاهی صرفاً به معنای داشتن یک دفتر در دانشگاه نیست، بلکه مجموعه‌ای از ظرفیت‌های علمی، فرهنگی، پژوهشی و اجرایی را در اختیار دارد که می‌تواند در خدمت دانشگاه و جامعه دانشگاهی قرار گیرد.در مجموعه معاونت فرهنگی جهاد دانشگاهی بخش‌های مختلفی فعالیت می‌کنند که هر کدام می‌توانند زمینه همکاری با دانشگاه‌ها، استادان، پژوهشگران و دانشجویان را فراهم کنند.یکی از این بخش‌ها سازمان ترویج مطالعه و نشر جهاد دانشگاهی است که از ناشران علمی و فرهنگی کشور محسوب می‌شود. ما آمادگی داریم کتاب‌های اعضای محترم هیئت علمی دانشگاه‌ها و پژوهشگران استان را چاپ و منتشر کنیم و تاکنون نیز تعداد قابل توجهی کتاب در استان از این طریق به چاپ رسیده است.

فارس: آیا این همکاری در حوزه مطالعات اجتماعی و افکارسنجی نیز قابل توسعه است؟

ابراهیمی: بله، یکی دیگر از ظرفیت‌های مهم جهاد دانشگاهی، مرکز افکارسنجی دانشجویان ایران، «ایسپا»، است.ایسپا آمادگی دارد مطالعات و تحقیقاتی را که مورد نیاز استان است انجام دهد. همان‌طور که شما بهتر از من می‌دانید، بعضی از تحقیقات برای سیاست‌گذاری و تصمیم‌گیری‌های کلان اهمیت ویژه‌ای دارند و تصمیم‌گیران برای برنامه‌ریزی‌های آینده نیازمند اطلاعات دقیق و علمی هستند. این مطالعات می‌تواند کمک کند تصمیمات به جای اینکه صرفاً بر اساس برداشت‌های فردی اتخاذ شود، بر پایه داده و شناخت واقعی از افکار و دیدگاه‌های جامعه باشد.

از سوی دیگر، خبرگزاری دانشجویان ایران، «ایسنا»، نیز در ساختار معاونت فرهنگی جهاد دانشگاهی قرار دارد و ماهیت آن دانشگاهی و دانشجویی است. در کنار این مجموعه‌ها، حوزه‌هایی مانند برگزاری پویش‌ها، رصد افکار اجتماعی و تنویر افکار عمومی نیز دنبال می‌شود.بنابراین حتی اگر در یک دانشگاه دفتر فیزیکی جهاد دانشگاهی نداشته باشیم، باز هم ظرفیت‌های مختلف جهاد دانشگاهی می‌تواند در خدمت جامعه دانشگاهی و استان قرار گیرد.

فارس: یکی از طرح‌های جدید جهاد دانشگاهی، باشگاه ایده‌پردازی دانشجویان استان است. درباره این طرح توضیح می‌دهید؟

ابراهیمی: ما از سال گذشته طرحی را با عنوان «باشگاه ایده‌پردازی دانشجویان استان» آماده کرده‌ایم. مسئله‌ای که دنبال می‌کردیم این بود که چگونه می‌توان از ظرفیت فکری دانشجویان به شکل مستمر و نظام‌مند برای حل مسائل استان استفاده کرد.

متأسفانه فضای دانشگاه‌ها در مقطعی به سمت آموزش مجازی رفت و شرایط برای اجرای طرح فراهم نشد. پس از آن نیز وقایع و شرایط کشور باعث شد اجرای آن به تعویق بیفتد، اما طرح‌نامه تهیه شده و مورد تأیید قرار گرفته است. امیدواریم با بازگشایی دانشگاه‌ها در مهرماه، این موضوع به صورت عملیاتی دنبال شود؛ چراکه سازوکار آن طراحی شده و مشخص است.

فارس: چرا استفاده از ظرفیت دانشجویان در حل مسائل استان را ضروری می‌دانید؟

ابراهیمی: وقتی به مسائل کشور و مشکلاتی که در حوزه‌های مختلف وجود دارد نگاه می‌کنیم، به نظر من بخشی از این مسائل به این موضوع برمی‌گردد که جوان‌ها دوست دارند بیشتر در فرآیند تصمیم‌سازی و حل مشکلات به بازی گرفته شوند.جوان و دانشجو ایده، فکر و نگاه متفاوتی دارد. ممکن است ما سال‌ها با یک مسئله مواجه بوده باشیم و به دلیل عادت کردن به شیوه‌های گذشته، راهکارهای جدیدی برای آن پیدا نکرده باشیم، اما یک دانشجو ممکن است با نگاه متفاوت خود ایده‌ای ارائه کند که بتواند مسیر جدیدی باز کند.البته در کشور برنامه‌ها و همایش‌های مختلفی برگزار شده است، اما گاهی این برنامه‌ها مقطعی بوده‌اند؛ یعنی در یک برهه یک همایش برگزار شده، ایده‌ها مطرح شده و بعد پرونده آن برنامه بسته شده است.به نظر من این رویکرد نباید ادامه پیدا کند. اگر قرار است از ظرفیت دانشجویان استفاده کنیم، باید این کار نظام‌مند و مستمر باشد.

فارس: سازوکار باشگاه ایده‌پردازی چگونه خواهد بود؟

ابراهیمی: ابتدا باید «نظام مسائل استان» را مشخص کنیم. یعنی مسائل مهم، چالش‌های اولویت‌دار و همچنین موضوعاتی که می‌توانند به عنوان نقاط توسعه استان مطرح شوند، شناسایی شوند.پس از آن، موضوعاتی که دستگاه‌های اجرایی با آنها مواجه هستند و جهاد دانشگاهی می‌تواند مدیریت و راهبری فرآیند حل آنها را برعهده بگیرد، مشخص خواهد شد. دانشجویانی که علاقه‌مند به مشارکت در مسائل مدیریتی و توسعه‌ای استان هستند، در گروه‌های کاری مشخص قرار می‌گیرند و موضوع در اختیار آنها قرار می‌گیرد.جهاد دانشگاهی متولی مدیریت و راهبری این فرآیند خواهد بود.

استاد دانشگاه مرتبط با موضوع نیز به عنوان ناظر علمی حضور خواهد داشت و کارشناس دستگاه اجرایی مربوطه نیز در کنار گروه قرار می‌گیرد.در واقع دانشجو ایده و نگاه خود را ارائه می‌کند، استاد دانشگاه از نظر علمی بر فرآیند نظارت دارد و کارشناس دستگاه اجرایی نیز مسائل، نیازها و محدودیت‌های واقعی آن حوزه را برای گروه تشریح می‌کند. در نهایت، خروجی کار جمع‌بندی می‌شود و می‌تواند برای تصمیم‌گیری در اختیار نماینده عالی دولت در استان قرار گیرد.

فارس: آیا خروجی باشگاه ایده‌پردازی حتماً باید یک طرح علمی و پژوهشی کامل باشد؟

ابراهیمی: خیر. ممکن است در یک موضوع یک فرآیند علمی و پژوهشی کامل طی شود و به نتیجه مشخصی برسیم، اما گاهی خروجی فقط یک ایده است. همین ایده می‌تواند در آینده منشأ اتفاق بزرگی باشد. ممکن است ایده‌ای مطرح شود که در ابتدا ساده به نظر برسد، اما اگر درست پیگیری و اجرا شود، ثروت و ارزش اقتصادی ایجاد کند که هیچ‌کس در ابتدا تصور آن را نمی‌کرد.رهبری شهید همیشه توصیه‌ای به جوانان و دانشجویان داشتند و می‌گفتند مأیوس نشوید. اگر نظری ارائه کردید و یک دستگاه اجرایی در مرحله اول به آن توجه نکرد، پیگیری کنید و ادامه دهید.

مولانا هم تعبیر زیبایی دارد و می‌گوید: «گفت پیغمبر که چون کوبی دری / عاقبت زان در برون آید سری».این همان چیزی است که ما می‌خواهیم در باشگاه ایده‌پردازی دنبال کنیم؛ اینکه دانشجو یک ایده را مطرح کند، سازوکار مشخصی برای پیگیری وجود داشته باشد و آن ایده در مسیر علمی و اجرایی بررسی شود.

فارس: یعنی هدف شما ورود دانشجویان به مدار مدیریت استان است؟

ابراهیمی: دقیقاً. علاقه داریم جهاد دانشگاهی در این زمینه یک مجموعه دانشگاهی خط‌شکن باشد و دانشجویان را وارد مدار مدیریت و حل مسائل استان کند. دانشجو باید احساس کند اگر ایده‌ای دارد، محلی برای ارائه و بررسی آن وجود دارد. باید بداند که ایده‌اش شنیده می‌شود و اگر قابلیت اجرایی داشته باشد، مسیر مشخصی برای پیگیری خواهد داشت.این طرح اواخر سال گذشته تدوین و مورد تأیید قرار گرفت. دفتر مرکزی جهاد دانشگاهی نیز آن را مورد تأیید قرار داده است.

منتظر بودیم دانشگاه‌ها بازگشایی شوند که متأسفانه شرایط کشور و وقایع مربوط به جنگ باعث شد اجرای آن به تعویق بیفتد. امیدواریم با بازگشایی دانشگاه‌ها در مهرماه، این طرح عملیاتی شود.

فارس: در حوزه حمایت از نخبگان و استعدادهای برتر چه اقداماتی در دستور کار جهاد دانشگاهی است؟

ابراهیمی: در حوزه حمایت از استعدادهای برتر، نهادهای متولی مشخصی وجود دارند و ما نیز نمی‌خواهیم موازی‌کاری کنیم، اما جهاد دانشگاهی آمادگی دارد در حوزه‌هایی که ظرفیت تخصصی دارد، به نخبگان کمک کند.دو حوزه‌ای که مشخصاً برای آنها سازوکارهایی پیش‌بینی کرده‌ایم، گیاهان دارویی و هوش مصنوعی است. در حوزه ایده‌پردازی و نوآوری دانشجویان نیز مرکزی در حال راه‌اندازی است که به‌زودی افتتاح خواهد شد و می‌تواند محلی برای حمایت از ایده‌های دانشجویی باشد.ما ادعا نمی‌کنیم که می‌خواهیم کاری فراتر از دستگاه‌های تخصصی متولی انجام دهیم، اما چون مبنای تخصصی و علمی این حوزه‌ها را در اختیار داریم، می‌توانیم در کنار دستگاه‌های اجرایی و دانشگاه‌ها نقش حمایتی و تسهیل‌گری داشته باشیم.

فارس: در حوزه هوش مصنوعی چه ظرفیتی در اختیار جهاد دانشگاهی است؟

ابراهیمی: جهاد دانشگاهی در سطح کشور طی ماه‌های گذشته مرکزی با عنوان «مرکز پژوهش و راهبری هوش مصنوعی کشور» ایجاد کرده است.این ظرفیت بسیار مهم است و می‌تواند در استان نیز مورد استفاده قرار گیرد. اگر در دانشگاه‌ها یا میان دانشجویان و نخبگان استان ایده‌هایی در حوزه هوش مصنوعی وجود داشته باشد، می‌توانیم با همکاری دانشگاه‌های مرتبط از این ایده‌ها حمایت کنیم. هدف این است که حمایت فقط در حد شنیدن ایده باقی نماند، بلکه اگر ایده قابلیت اجرایی داشت، در مرحله اجرایی‌سازی و پیاده‌سازی نیز در کنار صاحب ایده باشیم.

فارس: درباره حمایت از ایده‌های حوزه گیاهان دارویی چه برنامه‌ای دارید؟

ابراهیمی: از همه نخبگان، دانشجویان و جامعه دانشگاهی درخواست داریم ایده‌هایی را که تصور می‌کنند در حوزه گیاهان دارویی ظرفیت رشد و ظهور دارد، ارائه کنند. ما متناسب با نوع ایده، حمایت‌های مختلف را بررسی می‌کنیم. ممکن است یک ایده نیازمند مکان، تجهیزات یا دانش علمی و فنی باشد؛ در این صورت جهاد دانشگاهی می‌تواند در حد ظرفیت خود کمک کند.گاهی نیز ممکن است ایده به سرمایه‌گذاری تجاری و راه‌اندازی خط تولید نیاز داشته باشد که در این زمینه نیز امکان بررسی مشارکت در تولید و تجاری‌سازی وجود دارد. حتی اگر افرادی خارج از مجموعه دانشگاهی ایده‌هایی داشته باشند و بخواهند این ایده‌ها جدی‌تر دیده و پیگیری شود، باز هم جهاد دانشگاهی می‌تواند ظرفیت خود را در اختیار آنها قرار دهد.

فارس: سیاست شما برای تبدیل پژوهش‌های دانشگاهی به محصول چیست؟

ابراهیمی: سیاستی که طی یک سال گذشته دنبال کرده‌ایم این بوده که محصولاتی که بر پایه دانش تولید شده‌اند و برای آنها مقاله یا کار پژوهشی انجام شده و حتی به نمونه اولیه رسیده‌اند، بتوانند وارد بازار شوند.نباید حاصل سال‌ها تحقیق و فعالیت علمی فقط در قالب مقاله باقی بماند. اگر پژوهش به نمونه اولیه رسیده است، باید تلاش کنیم مسیر تجاری‌سازی آن را طی کنیم و محصول را به بازار برسانیم.هدف این است که دانش و پژوهش در نهایت به اقتصاد استان، اشتغال، کارآفرینی و تولید کمک کند.

فارس: یکی از حوزه‌های مهم فعالیت جهاد دانشگاهی، آموزش است. ظرفیت این مجموعه را در این بخش چگونه ارزیابی می‌کنید؟

ابراهیمی: من این ادعا را با توجه به تجربه‌ای که در تهران و در همین حوزه داشته‌ام مطرح می‌کنم که آموزش‌های کوتاه‌مدت جهاد دانشگاهی از گسترده‌ترین، قوی‌ترین و به‌روزترین آموزش‌های تخصصی کشور محسوب می‌شود.این سه ویژگی را همزمان داریم؛ یعنی هم گسترده است، هم از نظر کیفیت ظرفیت بالایی دارد و هم تلاش می‌کنیم آموزش‌ها به‌روز باشد. وقتی از گستردگی صحبت می‌کنم، منظورم این است که بیش از ۱۵۰ مرکز آموزشی در قالب یک شبکه به یکدیگر متصل هستند.ممکن است یک دستگاه اجرایی یا مجموعه دیگری تعداد زیادی مرکز آموزشی داشته باشد، اما مزیت جهاد دانشگاهی این است که این مراکز در قالب یک شبکه با یکدیگر ارتباط دارند و می‌توانند از تجربه، محتوا و ظرفیت‌های آموزشی هم استفاده کنند.

فارس: این ظرفیت آموزشی چه کمکی به اشتغال و کارآفرینی در استان می‌کند؟

ابراهیمی: یکی از موضوعات مهم در حوزه اشتغال این است که آموزش باید متناسب با نیاز واقعی بازار کار باشد.آموزش صرفاً زمانی ارزشمند است که فرد پس از پایان دوره بتواند از مهارت خود استفاده کند و آن را در مسیر اشتغال، کارآفرینی یا ارتقای توانمندی حرفه‌ای به کار بگیرد. جهاد دانشگاهی در حوزه آموزش‌های کوتاه‌مدت این ظرفیت را دارد که آموزش‌های تخصصی و مهارتی را توسعه دهد و متناسب با نیاز استان، دوره‌های مورد نیاز را دنبال کند.بنابراین در کنار فعالیت‌های پژوهشی، فرهنگی و فناورانه، حوزه آموزش نیز می‌تواند یکی از مسیرهای مهم جهاد دانشگاهی برای کمک به اشتغال و توانمندسازی نیروی انسانی در استان باشد.

فارس: اگر بخواهید چشم‌انداز جهاد دانشگاهی خراسان جنوبی را در چند محور بیان کنید، مهم‌ترین اولویت‌ها چیست؟

ابراهیمی: هدف اصلی ما این است که ظرفیت‌های مختلف را به یکدیگر متصل کنیم؛ دانشگاه، دانشجو، استاد، پژوهشگر، دستگاه اجرایی، سرمایه‌گذار و بازار.اگر ایده دانشجو در کنار دانش تخصصی استاد دانشگاه قرار بگیرد، مسئله واقعی را دستگاه اجرایی مشخص کند و یک مجموعه تخصصی مانند جهاد دانشگاهی مدیریت و راهبری این فرآیند را انجام دهد، می‌توانیم بخشی از ظرفیت علمی استان را وارد میدان حل مسائل کنیم.

در حوزه‌هایی مانند گیاهان دارویی و هوش مصنوعی، ظرفیت بسیار خوبی در استان وجود دارد. در حوزه آموزش‌های تخصصی و مهارتی نیز جهاد دانشگاهی توان قابل توجهی دارد.از سوی دیگر، در حوزه تجاری‌سازی باید تلاش کنیم پژوهش‌ها و محصولات دانش‌بنیان از مرحله مقاله و نمونه اولیه عبور کنند و به بازار برسند.در نهایت، نگاه ما این است که دانشگاه نباید از مسائل جامعه جدا باشد. دانشجو باید بتواند در حل مسائل استان نقش داشته باشد، استاد باید دانش خود را در خدمت حل مسئله قرار دهد و دستگاه اجرایی نیز باید بتواند از این ظرفیت علمی استفاده کند. اگر این ارتباط به شکل مستمر و نظام‌مند ایجاد شود، می‌توانیم شاهد شکل‌گیری یک چرخه باشیم که خروجی آن فقط مقاله و پژوهش نباشد، بلکه به حل مسئله، تولید، اشتغال، کارآفرینی، خلق ثروت و امیدآفرینی در استان منجر شود.